EKOIQ
Hava kirliliği çağımızın en büyük çevresel sağlık tehditlerinden biri. Öyle ki dünya genelinde insanların %99’u kirli hava soluyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre ise her yıl hava kirliliğine maruz kalmanın, yaklaşık 7 milyon erken ölüme ve milyonlarca sağlıklı yaşam yılının kaybına neden olduğu tahmin ediliyor.
Dünyayla ilk temasımız soluduğumuz havayla gerçekleşiyor ve bu hava ya bizi hayatta tutuyor ya da zehirliyor. Hava kirliliği küresel bir sorun halinde artmaya devam ederken, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu 2019 yılında 7 Eylül tarihini “Mavi Gökyüzü için Temiz Hava Uluslararası Günü” olarak kabul etti.
Bu özel günle herkes için temiz hava hakkını savunarak, hava kirliliğine karşı farkındalığı artırmak, çözüm odaklı eylemleri teşvik etmek yanı sıra iklim değişikliği, insan ve gezegen sağlığı ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na (SKA’lar) dikkat çekmek amaçlanıyor.
İnsanların %99’u Kirli Hava Soluyor
Hava kirliliği çağımızın en büyük çevresel sağlık tehditlerinden biri olma özelliğini taşıyor. Öyle ki dünya genelinde insanların %99’u kirli hava soluyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl hava kirliliğine maruz kalmanın, yaklaşık 7 milyon erken ölüme ve milyonlarca sağlıklı yaşam yılının kaybına neden olduğu tahmin ediliyor. Bununla birlikte çocuklarda bu durum akciğer gelişiminin ve işlevinin azalması, solunum yolu enfeksiyonları ve şiddetlenen astım gibi sonuçlara yol açabiliyor.
Yetişkinlerde ise hava kirliliğine bağlı erken ölümlerin en yaygın nedenleri kalp hastalığı ve felç olarak ortaya çıkıyor. Ayrıca, diyabet ve nörodejeneratif hastalıklar gibi başka etkilerle ilgili bilimsel kanıtlar da giderek artıyor. Bu durum, hava kirliliğine atfedilen hastalık yükünü, sağlıksız beslenme ve tütün kullanımı gibi diğer büyük küresel sağlık riskleriyle aynı seviyeye getiriyor.
Hava kirliliği bir yandan da tarımsal ürün kayıplarına neden oluyor. Şayet şimdi harekete geçersek, 2050 yılına kadar hava kirleticilerinin neden olduğu küresel tarımsal ürün kayıplarının yarıya indirilebileceği tahmin ediliyor. Aynı zamanda önemli bir seragazı ve hava kirleticisi olan metan gazı salımlarının azaltılması ile de bir yandan iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir yol katedilebileceği ortada.
Çözüm Odaklı Olma Vurgusu
Mavi Gökyüzü için Temiz Hava Uluslararası Günü’nün 2025 teması ise “Temiz Hava için Yarış” olarak belirlendi. Temiz havaya ulaşabilme amacıyla ortaya konan çözümleri hızlandırmak ve bu konudaki kolektif eylemi güçlendirmenin gerekliliğine vurgu yapılan temayla, temiz hava ile spor, performans, dayanıklılık ve eşitlik arasında bağlar kurulmaya çalışılıyor. Böylelikle harekete geçmenin aciliyetine dikkat çekilerek, odağı sorunlardan çözümlere kaydırmak hedefleniyor. Temayla hükümetlerden şirketlere, sivil toplumdan bireylere kadar herkese, çözümler için harekete geçme çağrısında bulunuluyor.
