EKOIQ
Herkesin temiz suya ve sanitasyona erişimini sağlamak 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın (SKA) bir parçasını oluşturuyor. Ancak dünya henüz bu hedefin çok uzağında. Bugün hâlâ küresel düzeyde 3,5 milyar insan düzgün bir şekilde yönetilen bir sanitasyona erişemiyor. Günde 5 yaş altı 1.000 çocuk ise güvenli olmayan su, hijyen ve sanitasyon eksikliği nedeniyle hayatını kaybediyor.
Hesaplamalara göre, bir birey hayatı boyunca ortalama 813 gününü yani hayatının iki yılından fazlasını banyoda geçiriyor. Ancak insan sağlığını korumak için gerekli olan temiz su, temiz tuvaletler ve hijyen hizmetlerini içeren bir kavram olarak sanitasyon küresel anlamda büyük bir problem. Birleşmiş Milletler de (BM) sanitasyon krizi konusunda farkındalık yaratmak amacıyla Temmuz 2013’te “Herkes için Sanitasyon” başlıklı bir kararla 19 Kasım tarihini “Dünya Tuvalet Günü” olarak kabul etti.
Bu günle BM üye devletlerini ve ilgili paydaşları, yoksul topluluklar arasında sanitasyon erişimini artırmak için gerekli politikaların uygulanmasını desteklemeye çağırıyor. Dünya Tuvalet Günü modern tuvalet altyapısının inşa edilmesi ve hijyen eğitimi verilmesi ihtiyacını da gündeme getiriyor.
Toplumsal ve Psikolojik Bir Barış Alanı Olarak Tuvaletler
Dünya Tuvalet Günü’nün 2024 teması olarak da “Tuvaletler: Barış için Bir Alan” olarak belirlendi. Temayla güvenli ve erişilebilir tuvaletlerin, toplumları koruduğu, hijyeni sağladığı ve başta kadınlar ile çocuklar olmak üzere insanlığın güvenliğini artırdığına dikkat çekiliyor. Dünyada tuvaletlere ve sanitasyona erişim eksikliği, hastalıkların yayılmasına ve yaşam kalitesinin düşmesine yol açarken güvenli tuvaletler barışın, sağlığın ve toplumsal eşitliğin sağlanmasında önemli bir rol oynuyor.
2024 teması aynı zamanda tuvaletlerin insanların günlük yaşamlarını sürdürebilmeleri için mahremiyet ve rahatlık sağlayarak, bireylerin toplumda eşit ve onurlu bir şekilde yer almalarını destekliyor. Bu nedenle de tuvaletlerin sadece fiziksel değil, toplumsal ve psikolojik bir barış alanı olduğuna da vurgu yapıyor.
Dünya, Su ve Sanitasyonda Hedefin Çok Uzağında
Güvenli tuvaletler, “herkesin temiz suya ve sanitasyona erişimini sağlamak” başlığıyla 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın da (SKA’lar) bir parçasını oluşturuyor. Bu hayati alan, yaşamlarımızın merkezinde, güvenli ve emniyetli olmalıyken milyarlarca insan için sanitasyon; çatışmalar, iklim değişikliği, felaketler ve ihmal nedeniyle tehdit altında ve SKA’ların son derece uzağında.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre, 3,5 milyar insan, güvenli bir şekilde yönetilen sanitasyona erişimi olmadan yaşıyor. Bu insanların 419 milyonu ise açık hava dışkılama uyguluyor. Buna ilaveten 2,2 milyar insan hâlâ güvenli bir şekilde yönetilen içme suyuna erişemiyor ve bunlardan 115 milyonu da yüzey suyu içiyor. DSÖ’ye göre 2 milyar insan hâlâ temel hijyen hizmetlerinden yoksun, bunlardan 653 milyonu herhangi bir hijyen tesisine sahip değil.
Sanitasyon hizmetleri kamu ve çevre sağlığı için vazgeçilmez olmasına rağmen tuvalet sistemleri yetersiz, zarar görmüş ya da bozulmuş olduğunda, kirlilik ve ölümcül hastalıklar da yayılmaya başlıyor. Ayrıca temiz olmayan su, sanitasyon ve hijyen eksikliği nedeniyle her gün 5 yaşın altında yaklaşık 1.000 çocuk hayatını kaybediyor. BM Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF) 2024 verilerine göre aşırı kırılgan durumlar ve yoksulluk içinde yaşayan çocukların, açık hava dışkılama yapma olasılıkları üç kat, temel sanitasyon hizmetlerinden yoksun olma olasılıkları dört kat ve temel içme suyu hizmetlerine erişememe olasılıkları sekiz kat daha fazla.
