EKOIQ
Dünya genelinde dağlardaki buzullar son altı yılın beşinde en büyük geri çekilmeyi yaşadı. 11 Aralık Uluslararası Dağlar Günü’nün 2025 teması bu duruma dikkat çekerek, dağlardaki buzulların, kar ve buzun iklim sistemi ve su döngüsündeki hayati rolüne ve hızlı buz erimesinin geniş kapsamlı etkilerine işaret ediyor.
Gezegenimizdeki biyoçeşitlilik merkezlerinin neredeyse yarsına ve insan nüfusunun %15’ine ev sahipliği yapan dağlar, iklim değişikliği ve insan kaynaklı kirlilik nedeniyle tehdit altında. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu bu konudaki farkındalığı artırmak ve dağların yaşam için önemine dikkat çekmek amacıyla 2002 yılında 11 Aralık tarihini “Uluslararası Dağlar Günü” olarak ilan etti.
BM Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) koordine ettiği gün, ayrıca dünya genelinde dağ toplulukları ve çevrelerinde olumlu değişim getirecek işbirlikleri kurmayı amaçlıyor.
Endemik Dağ Türlerinin %84’ü Tehlike Altında
Dağlar, dünyanın su kuleleri olarak, insanlığın yaklaşık yarısına içme suyu sağlıyor. Ancak iklim değişikliği su akışını büyük ölçüde tehdit ediyor. Erozyon ve kirlilik de aşağı yönde akan suyun kalitesini olumsuz etkiliyor. BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’ne göre, endemik dağ türlerinin %84’üne kadar olan kısmı yok olma riskiyle karşı karşıya. Bununla birlikte diğer birçok dağlık bitki ve hayvan türü popülasyonlarının azalması ve yok olma riskiyle karşı karşıya kalacağı öngörülüyor.
Bu tehditler nedeniyle, 2025 yılı BM tarafından Buzulların Korunması Uluslararası Yılı olarak kabul edildi. “Uluslararası Dağlar Günü”nün 2025 temasında da iklim değişikliğinin artan etkilerine atıfla, “Buzullar, dağlarda ve ötesinde su, gıda ve geçim kaynakları için önemli” başlığı benimsendi. Tarım, su güvenliği ve savunmasız dağ topluluklarının geçim kaynakları için buzulların korunmasının önemine dikkat çekmeye çalışan tema, buzulların, kar ve buzun iklim sistemi ve su döngüsündeki hayati rolüne ve hızlı buz erimesinin geniş kapsamlı etkilerine vurgu yapıyor.
600 Buzul Şimdiden Yok Oldu
Dünya genelinde bulunan büyük buz ve kar rezervlerinden oluşan buzullar, donmuş birer manzara olmanın ötesinde, ekosistemler ve insan toplulukları için de bir tür yaşam hattı görevi görüyor.
Buzullar ve buz tabakaları, dünya tatlı su rezervlerinin yaklaşık %70’ini barındırdığı için hızlı erimeleri sadece çevresel bir kriz değil, aynı zamanda tarımı, temiz enerjiyi, su güvenliğini ve milyarlarca insanın yaşamını tehdit eden insani bir kriz de yaratıyor. Küresel sıcaklıkların artmasıyla buzulların geri çekilmesi iklim krizinin açık bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan son altı yılın beşi, kaydedilen en hızlı buzul çekilmesini gördü. 2000 ile 2023 yılları arasında buzullar 6 bin 542 milyar ton buz kaybetti. Yaklaşık 600 buzul şimdiden yok oldu ve sıcaklıklar yükselmeye devam ederse daha fazlası da kaybolacak.
Bir yandan da gelişmekte olan ülkelerdeki dağ toplulukları genellikle dünyanın en yoksul bölgeleri arasında yer alıyor ve yaklaşık yarısı normal büyüme, gelişme ve sağlıklı bir yaşam için yeterli gıdaya sahip değil. Buzul ve kar erime hızlarındaki değişiklikler, tarım yapma yetilerini etkiliyor ve sel ile toprak kayması riskini artırıyor. Bugün dünya genelinde 15 milyondan fazla insan, buzul göllerinden kaynaklanan sel tehlikesine karşı son derece savunmasız durumda. 50 UNESCO Dünya Mirası alanında yer alan buzul, yıllık 58 milyar ton buz kaybederken, 2050 yılına kadar bu alanlardaki buzulların üçte birinin kaybolması bekleniyor.
