EKOIQ
“Son ana kadar mücadele etmeliyiz. Dünya Belém’i izliyor. Tüm delegasyonlara esneklik göstermeleri çağrısında bulunuyorum” diyen BM Genel Sekreteri Guterres, COP30’da fosil yakıtlardan kademeli çıkış için bir yol haritasının belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Brezilya Devlet Başkanı ise COP30 delegelerine, G20 Zirvesi’ne fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasını götürüp bunun için kampanya yürüteceğini belirtti. Öte yandan Brezilya’nın petrol üreten devletlerin muhalefeti nedeniyle fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin bir yol haritasını metinden çıkarmayı planladığına dair iddialar da gündemde.
Brezilya’nın Amazon kenti Belém’de düzenlenen iklim zirvesi COP30’da iklim finansmanının nasıl artırılacağı ve fosil yakıtlardan nasıl uzaklaşılacağı gibi konularda karar alınması bekleniyor. COP30 Başkanlığı bahsi geçen konularda yaklaşık 200 ülke arasında anlaşma sağlanması için çarşamba gününe kadar zaman tanımıştı ancak son tarih kaçırıldı.
Guterres’ten “Adil Geçiş Mekanizması Oluşturulması” Çağrısı
Zirvede düzenlediği basın toplantısında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, “Adil geçiş mekanizması çağrılarını ve fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda netlik isteyen koalisyonu memnuniyetle karşılıyorum” dedi. G77+Çin, fosil yakıtlardan temiz enerjiye geçişin çalışanlar adına adil olması, doğayı koruması ve sosyal adaleti teşvik etmesi amacıyla adil geçiş mekanizması oluşturulması çağrısında bulunmuştu.
Zirvenin planlanan bitiş tarihine az bir süre kalmışken ev sahibi ülke Brezilya, iklim eylemlerini hızlandırmayı ve on yıllardır verilen söz ve taahhütlerin somut eyleme dönüştürülmesini amaçlıyor.
Guterres, “Son ana kadar mücadele etmeliyiz. Dünya Belém’i izliyor. Tüm delegasyonlara esneklik göstermeleri çağrısında bulunuyorum” dedi.
İki hafta süren müzakerelerin odak noktası fosil yakıtların geleceği oldu. Fosil yakıtlardan adil, düzenli ve eşitlikçi bir çıkışı desteklemek için bir araya gelen 80’den fazla gelişmiş ve gelişmekte olan ülke, fosil yakıtlardan aşamalı çıkışı sağlayacak bir yol haritasına acil ihtiyaç duyulduğunu dile getirmişti. Başta fosil yakıt üreticisi devletler olmak üzere bazı ülkeler bu çağrıya kulak tıkıyor.
2023’teki COP28 iklim zirvesinde, uzun tartışmaların ardından fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda anlaşmaya varılmıştı ancak ülkeler bunun nasıl ve ne zaman gerçekleşeceğini henüz belirlemedi. Guterres, “Uzlaşmanın mümkün olduğuna tamamen inanıyorum” diyerek sözlerini noktaladı.
Brezilya Devlet Başkanı’ndan Fosil Yakıtlardan Aşamalı Çıkış Hamlesi
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, COP30 delegelerine, bu hafta sonu Johannesburg’da düzenlenecek G20 Zirvesi’ne fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasını götürüp bunun için kampanya yürüteceğini belirtti. Petrol devletleri böyle bir plana karşı çıkıyor.
Küresel Güney’in önde gelen ismi, sivil toplum temsilcilerine, fosil yakıtlardan aşamalı çıkış önerisini hangi forumda olursa olsun savunacağını ifade etti.
Climate Observatory isimli kampanya grubunun direktörü Marcio Astrini, “Lula bana yol haritasına tamamen katıldığını ve G7 ve G20’de bunun için kampanya yürüteceğini söyledi” dedi ve şöyle devam etti: “Bu onun önerisi. Aşırı iklim olaylarından etkilenenler için endişeleniyor. Onu harekete geçiren de bu. İklim krizinin, yoksulluğu ve eşitsizliği daha da kötüleştiren bir mekanizma olduğunu anlıyor.”
Gerilim Yükseldi
Öte yandan Guardian’ın edindiği bilgilere göre Brezilya, petrol üreten devletlerin muhalefeti nedeniyle fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin bir yol haritasını metinden çıkarmayı planladı. Bunun üzerine onlarca ülke, COP30 Başkanlığı’na fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine yönelik bir yol haritası içermediği takdirde kararı engellemekle tehdit eden bir mektup gönderdi.
İki haftalık görüşmelerin olası sonucuna ilişkin ilk taslakta “fosil yakıtlardan uzaklaşma” için bir yol haritası ihtimali yer alıyordu. Ancak Guardian’ın edindiği bilgilere göre, Suudi Arabistan ve Rusya gibi bazı petrol üreticisi devletlerin ve Hindistan gibi büyük fosil yakıt tüketicilerinin muhalefeti üzerine, Brezilya’nın bu potansiyel kararı taslaktan çıkarmayı planladığı anlaşılıyor.
Perşembe gecesi en az 29 ülkenin, COP Başkanlığı’na sert ifadeler içeren bir mektup göndermesiyle beraber kritik görüşmede gerilim arttı. Sızdırılan mektup, görüşmelerin sonucuna yol haritasının dahil edilmesini talep ediyordu. Bu nedenle görüşmeler cuma günü sona erecek şekilde planlanmış olsa da hafta sonuna sarkması muhtemel görünüyor.
“Yol Haritası İçermeyen Metni Desteklemeyiz”
Guardian’ın edindiği ve yol haritasını savunan birçok hükümetin bunu görüşmeler için bir “kırmızı çizgi” olarak belirlediğini gösteren mektupta şöyle deniyor: “Fosil yakıtlardan adil, düzenli ve eşitlikçi bir geçişin uygulanmasına yönelik bir yol haritasını içermeyen bir sonucu destekleyemeyiz. Bu beklenti, büyük çoğunluğu oluşturan taraflar, bilim ve çalışmalarımızı yakından izleyen insanlar tarafından paylaşılıyor. Dünya, bu COP’un Küresel Değerlendirme’den sonra süreklilik ve ilerleme göstermesini bekliyor. Bundan daha azı kaçınılmaz olarak bir geri adım olarak görülecektir.”
“Küresel Değerlendirme” (Global Stocktake), 2023’te Dubai’de yapılan COP28’de tüm ülkelerin ilk kez “fosil yakıtlardan uzaklaşma” taahhüdünde bulunduğuna ancak bu geçiş için bir zaman çizelgesi ya da nasıl başarılacağına dair önlemlerin belirlenmediği tarihi karara atıfta bulunuyor.
Taahhüdün imzalanmasından bu yana, başta Suudi Arabistan olmak üzere bazı ülkeler bunu geri almaya çalışıyor. Nitekim 2024’te Azerbaycan’da yapılan COP29 görüşmelerinde, bu taahhüdü yeniden teyit etme girişimi muhalefet nedeniyle başarısız olmuştu.
Fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmeyi savunan ülkeler bu yıl ise farklı bir yol izlediler. Bazıları, tüm ülkelerin katılabileceği ve geçiş için olası bir yol haritasını tartışabileceği bir forum oluşturulmasına yönelik öneriler hazırlamaya başladı.
Birçok Sorun Hâlâ Yanıt Bekliyor
Bu forum, hiçbir ülkenin fosil yakıtları ne zaman bırakacağına dair kesin bir tarihe uymasını gerektirmeyecek ve her ülkenin kendi politikalarını ve yollarını seçmesine izin verecek. Yol haritası bu COP’ta tamamlanmayacak ve tam olarak şekillenmesi için gelecekteki COP’larda en az bir yıl veya daha uzun süre çalışılması gerekecek. 80’den fazla ülke bu girişime katıldı ve salı günü planlarını duyurmak için bir basın toplantısı düzenledi.
Ancak bu durum, Suudi Arabistan, Mısır, İran ve Bolivya’nın da içinde yer aldığı “benzer görüşlü gelişmekte olan ülkeler” (like-minded developing countries) olarak bilinen grubun bazı üyelerinin öncülük ettiği ve bu tür bir taahhüde hâlâ karşı çıkan ülkeler için fazla ileri bir adım anlamı taşıdı.
Guardian’ın edindiği bilgilere göre, fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesini destekleyen mektubun imzacıları arasında şu ülkeler bulunuyor: Avusturya, Belçika, Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Hırvatistan, Çekya, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Guatemala, Honduras, İzlanda, İrlanda, Lihtenştayn, Lüksemburg, Marshall Adaları, Meksika, Monako, Hollanda, Panama, Palau, Slovenya, İspanya, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve Vanuatu.
Öte yandan zirvenin sonuna yaklaşılırken, çözülmesi gereken başka meseleler de mevcut. Ülkelerin ulusal iklim planlarının 2015 Paris Anlaşması’nda belirlenen 1,5 derece ısınma sınırını karşılamak için çok zayıf kalması gerçeğine verilecek yanıt, iklim finansmanı, ticaret ve şeffaflık konuları belirsizliğini koruyor. Yanı sıra gelişmekte olan ülkelerin iklim krizinin etkilerine uyum sağlamalarına yardımcı olmak için ne kadar kaynak alacağı gibi bir soruya da henüz net yanıt verilmiş değil.
