Prof. Dr. Oğuz Özyaral
Türkiye, sanayileşmenin ve göçün hızlandırdığı kentleşme sürecinde, ekolojik sürdürülebilirliği ve yaşanabilir şehirleri inşa etme yolunda önemli adımlar atıyor. Son yıllarda büyükşehirlerde yenilenebilir enerji yatırımları, sıfır atık projeleri, akıllı ulaşım sistemleri ve kentsel tarım uygulamaları hayata geçirilerek çevreci dönüşüm destekleniyor.
Prof. Dr. Oğuz ÖZYARAL, Antalya Belek Üniversitesi Rektör Yardımcısı, Mikrobiyolog ve Koruyucu Sağlık Uzmanı
Türkiye’de Yeşil Şehir Çalışmaları: Geleceğe Sürdürülebilir Bir Miras Bırakmak
Dünyanın dört bir yanında kentler, hızla artan nüfus ve sanayileşme nedeniyle çevresel sürdürülebilirlik konusunda büyük zorluklarla karşı karşıya. İklim değişikliği, doğal kaynakların tükenmesi, çevre kirliliği ve ekolojik dengenin bozulması, şehirlerin yeni bir dönüşüm sürecine girmesini zorunlu kılıyor. Sürdürülebilir şehircilik, doğayı koruyan, enerji verimli ve sosyal açıdan kapsayıcı bir kentleşme modelini ifade ediyor.
Türkiye, sanayileşmenin ve göçün hızlandırdığı kentleşme sürecinde, ekolojik sürdürülebilirliği ve yaşanabilir şehirleri inşa etme yolunda önemli adımlar atıyor. Son yıllarda büyükşehirlerde yenilenebilir enerji yatırımları, sıfır atık projeleri, akıllı ulaşım sistemleri ve kentsel tarım uygulamaları hayata geçirilerek çevreci dönüşüm destekleniyor.
Türkiye’de Yeşil Şehircilik Vizyonu ve Çalışmaları
Türkiye, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda yeşil dönüşüm politikalarını hızlandırdı. Özellikle Paris İklim Anlaşması’na taraf olunmasının ardından, şehirlerin karbon emisyonlarını azaltacak, hava ve su kalitesini artıracak, döngüsel ekonomi sistemlerini destekleyecek projelere yöneldiği görülüyor.
Türkiye’de Yeşil Şehircilik Kapsamında Yürütülen Temel Politikalar
Sıfır Atık Hareketi: Tüm Türkiye’de atık yönetimini düzenlemek ve geridönüşüm oranlarını artırmak için uygulanıyor.
Akıllı Şehir Stratejileri: Şehirlerin enerji, ulaşım, su yönetimi ve atık sistemlerini dijital teknolojilerle daha verimli hale getirmeyi amaçlıyor.
Yeşil Altyapı Geliştirme: Yeşil çatı uygulamaları, dikey bahçeler, kent bostanları ve ekolojik parklar şehir planlamalarına entegre ediliyor.
Yenilenebilir Enerji Kullanımı: Güneş, rüzgar ve biyokütle enerjisine dayalı enerji sistemleri, kamu binaları ve şehir içi ulaşımda yaygınlaştırılıyor.
Karbonsuz Ulaşım Politikaları: Elektrikli otobüsler, raylı sistemler, bisiklet yolları ve paylaşımlı mobilite sistemleri destekleniyor.
Bu politikalar ışığında, Türkiye’nin büyükşehirlerinde farklı ölçeklerde sürdürülebilir projeler geliştiriliyor ve uygulamaya konuluyor.
Türkiye’de Sürdürülebilirlik Politikaları ve Geleceğe Yönelik Stratejiler
Türkiye, hızlı kentleşme, sanayileşme ve nüfus artışı nedeniyle çevresel sürdürülebilirliği sağlamada büyük bir dönüşüm sürecine girdi. Küresel çevre politikaları ve uluslararası taahhütler doğrultusunda, Türkiye’de yeşil ekonomi, döngüsel ekonomi ve akıllı şehir uygulamaları gibi sürdürülebilir kalkınmayı destekleyen projeler ön planda yer alıyor.
Türkiye’de Genel Sürdürülebilirlik Politikaları
Türkiye’nin çevre odaklı dönüşüm politikaları, Paris İklim Anlaşması, Avrupa Birliği (AB) Yeşil Mutabakatı ve 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları gibi küresel girişimlerle uyumlu hale getirilmektedir.
1.1. Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınma Vizyonu
Türkiye’nin iklim ve çevre politikaları kapsamında öne çıkan adımlar şunlardır:
Sıfır Atık Hareketi: 2017 yılında başlatılan Sıfır Atık Projesi, tüm Türkiye’de atık yönetimini düzenliyor ve geridönüşüm oranlarını artırıyor. Resmi verilere göre, 2023 itibarıyla geridönüşüm oranı %27’ye ulaştı ve 2035 yılı hedefi %60 olarak belirlendi.
Ulusal Akıllı Şehir Stratejisi (2020-2023): Türkiye’nin 81 ilinde akıllı trafik yönetimi, enerji verimliliği ve su yönetimi gibi uygulamalar yaygınlaştırılıyor. Ankara, İstanbul, Konya ve Gaziantep gibi şehirler, akıllı şehir projeleri için pilot bölge olarak seçildi.
Yenilenebilir Enerji Politikaları: Türkiye, 2023 yılı itibarıyla elektrik üretiminin %42’sini yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılıyor. 2030’a kadar bu oranın %55’e çıkarılması hedefleniyor. Rüzgar, güneş ve hidroelektrik santrallarına yapılan yatırımlar artırıldı.
Karbon Nötr Şehirler Projesi: Türkiye, 2053 Net Sıfır Karbon hedefi kapsamında büyükşehirlerde karbon ayakizini azaltmaya yönelik politikalar geliştiriyor. Belediyeler, toplu taşımada elektrikli araç kullanımını yaygınlaştırıyor ve kentsel yeşil alanları artırıyor.
Bu politikalar, Türkiye’nin gelecekte daha sürdürülebilir ve çevreci bir kentleşme modeline geçiş yapmasını amaçlıyor.
Yeşil Ekonomi ve Döngüsel Ekonomi Uygulamaları
Yeşil ekonomi, çevresel sürdürülebilirliği ekonomik büyüme ile dengeleyen bir kalkınma modeli. Türkiye, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, sürdürülebilir ulaşım ve atık yönetimi gibi konulara odaklanarak yeşil ekonomiye geçiş yapıyor.
2.1. Türkiye’de Yeşil Ekonomiye Geçiş
Yeşil ekonomiye geçiş sürecinde öne çıkan alanlar şunlardır:
Yeşil Finans ve Karbon Piyasaları: Türkiye, sürdürülebilir kalkınma için yeşil finansman projelerini hayata geçiriyor. Karbon emisyonu ticareti ve yeşil tahvil piyasaları üzerinde çalışmalar sürdürüyor.
Döngüsel Ekonomi Modelleri: Sanayi ve atık yönetimi alanında döngüsel ekonomi uygulamaları yaygınlaştırılıyor. Gıda israfının azaltılması için restoranlar ve süpermarketler için geri kazanım politikaları uygulanıyor.
Yeşil İstihdam ve Sürdürülebilir Üretim: Güneş paneli üretimi, enerji verimli binalar ve sürdürülebilir tarım alanlarında istihdam fırsatları yaratılıyor.
Akıllı Şehir Uygulamaları ve Teknolojik Dönüşüm
Akıllı şehir uygulamaları, çevresel etkileri en aza indirerek yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen teknolojik çözümleri içerir. Türkiye’de akıllı ulaşım, enerji yönetimi, veri analitiği ve kentsel tarım gibi alanlarda akıllı şehir projeleri hayata geçiriliyor.
3.1. Türkiye’de Akıllı Şehir Uygulamaları
Türkiye’nin akıllı şehir vizyonunda yer alan projeler:
Akıllı Ulaşım Sistemleri: Elektrikli ve otonom toplu taşıma projeleri geliştiriliyor, trafik yoğunluğunu azaltmak için veri tabanlı analizler yapılıyor. İstanbul ve Ankara’da akıllı sinyalizasyon sistemleri trafik yönetimini optimize ediyor.
Akıllı Su Yönetimi: İzmir ve Bursa gibi şehirlerde, su tasarrufu sağlayan akıllı su ölçüm sistemleri uygulanıyor. Yağmur suyu toplama sistemleri şehirlerde yaygınlaştırılıyor.
Yeşil Çatı ve Dikey Bahçeler: Binaların yeşil çatı uygulamalarına uygun hale getirilmesi için teşvik mekanizmaları geliştiriliyor. Ankara, İstanbul ve Eskişehir’de pilot dikey bahçe projeleri uygulanıyor.
Akıllı Atık Yönetimi: İstanbul, İzmir ve Ankara’da atık toplama sistemleri dijitalleştirilerek, geridönüşüm oranları artırılıyor.
Türkiye’de akıllı şehir stratejileri yalnızca teknolojik altyapıya yatırım yapmakla kalmamakla birlikte kentlerin daha sürdürülebilir hale gelmesini sağlayarak enerji tasarrufu, hava kalitesinin iyileştirilmesi ve karbon emisyonlarının düşürülmesi gibi önemli kazanımlar sağlıyor.
Türkiye’de Yeşil Dönüşüm için Yol Haritası
Türkiye, çevresel sürdürülebilirlik politikalarını güçlendirmek ve yeşil kentleşme modeline geçiş yapmak için kapsamlı projeler geliştiriyor. Ancak bu sürecin daha etkili olması için yerel yönetimler, özel sektör ve bireylerin işbirliği içinde hareket etmeleri gerekiyor.
Türkiye’nin sürdürülebilir şehircilik alanında attığı adımlar umut verici. Ancak ekosistem dostu bir gelecek için dönüşümün hızlandırılması gerekiyor!
Bu politikalar ışığında, Türkiye’nin büyükşehirlerinde farklı ölçeklerde sürdürülebilir projeler geliştiriliyor ve uygulamaya konuluyor.
Türkiye, hızlı kentleşme sürecinin getirdiği çevresel zorluklarla mücadele ederken, sürdürülebilir şehircilik konusunda önemli adımlar atıyor. Yeşil şehircilik vizyonunu benimseyen birçok büyükşehir, akıllı ulaşım sistemleri, yenilenebilir enerji yatırımları, atık yönetimi ve kentsel tarım gibi alanlarda projeler geliştiriyor.
4.1. İstanbul: Mega Kentte Yeşil Dönüşüm
Türkiye’nin en büyük metropolü olan İstanbul, trafik yoğunluğu, hava kirliliği, hızlı nüfus artışı ve betonlaşma gibi sorunlarla karşı karşıya olmasına rağmen sürdürülebilir dönüşüm için çeşitli projeler yürütüyor:
Toplu Taşıma ve Elektrikli Ulaşım: Metro, metrobüs ve tramvay hatları genişletilirken, elektrikli otobüsler ve paylaşımlı elektrikli scooter sistemleri yaygınlaşıyor.
Yeşil Alanların Artırılması: Son yıllarda kent bostanları, millet bahçeleri ve koru alanları ile İstanbul’daki yeşil alanlar genişletilmeye çalışılıyor.
Haliç ve Kentsel Dönüşüm Projeleri: Haliç kıyıları ve sahil şeritlerinde çevre dostu rekreasyon alanları oluşturuluyor.
Geridönüşüm ve Atık Yönetimi: İstanbul’da Sıfır Atık Hareketi kapsamında atık ayrıştırma ve geridönüşüm noktaları artırılıyor.
Öne Çıkan Proje: İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin “Yeşil İstanbul” projesi ile şehir içinde bisiklet yolları, güneş enerjili duraklar ve dikey bahçeler yaygınlaştırılıyor.
4.2. Ankara: Akıllı Şehircilik ve Çevre Dostu Uygulamalar
Başkent Ankara, akıllı şehircilik uygulamaları ve yeşil dönüşüm projeleri ile dikkat çekiyor. Son yıllarda atılan önemli adımlar şunlardır:
Akıllı Trafik Yönetimi: Şehirde trafik sıkışıklığını azaltan akıllı sinyalizasyon sistemleri kullanıma sunuldu.
Elektrikli Toplu Taşıma: Ankara’da güneş enerjisiyle çalışan otobüs durakları ve elektrikli otobüslerin yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Kentsel Tarım ve Gıda Güvenliği: Atıl durumdaki kamu arazilerinin kentsel tarım alanlarına dönüştürülmesi için projeler geliştirildi.
Su Yönetimi: Ankara’da su tasarrufunu artırmaya yönelik akıllı su ölçüm sistemleri devreye alındı.
Öne Çıkan Proje: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin “Yeşil Başkent” projesi ile kamu binalarında güneş panelleri, atık suyun geridönüşümü ve çevreci enerji sistemleri teşvik ediliyor.
4.3. İzmir: Eko-Şehir Modeline Geçiş
İzmir, iklim değişikliğiyle mücadelede Türkiye’nin öncü kentlerinden biri olarak gösteriliyor. Yenilenebilir enerji yatırımları, karbon salımını azaltma projeleri ve sürdürülebilir ulaşım politikaları ile İzmir, yeşil şehircilik konusunda önemli adımlar atıyor:
Rüzgar ve Güneş Enerjisi/ Yenilenebilir enerji: İzmir, Türkiye’nin en büyük rüzgar enerjisi kapasitesine sahip şehirlerinden biri olmakla birlikte yenilenebilir enerji yatırımlarını artırıyor.
Bisiklet ve Yaya Dostu Şehircilik: BİSİM (İzmir Bisiklet Paylaşım Sistemi) ile şehir içindeki bisiklet kullanımı teşvik ediliyor ve sahil yolları bisikletçilere uyumlu hale getiriliyor.
Kent İçi Tarım ve Ekolojik Pazarlar: İzmir’de yerel üreticiyi destekleyen ekolojik pazarlar ve kentsel tarım projeleri yaygınlaşıyor.
Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Projeleri: İzmir’de geridönüşüm oranları artırılarak, organik atıkların komposta dönüştürülmesi teşvik ediliyor.
Öne Çıkan Proje: İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “İklim Dostu Şehir” projesi, şehir genelinde karbonsuz ulaşımı, yenilenebilir enerji kullanımını ve kıyı ekosistemlerini koruma çalışmalarını destekliyor.
Öneriler
Yeşil finans ve karbon piyasaları geliştirilerek döngüsel ekonomiye daha fazla yatırım yapılmalıdır.
Belediyeler, akıllı şehir uygulamalarını yaygınlaştırarak enerji ve su verimliliğini artırmalıdır.
Yerel yönetimler, karbon nötr şehirler yaratma yolunda ulaşım politikalarını yenilikçi çözümlerle desteklemelidir.
Sanayi sektöründe sürdürülebilir üretim teşvik edilerek yeşil istihdam artırılmalıdır.
Türkiye’nin sürdürülebilir şehircilik alanında attığı adımlar umut vericidir. Ancak ekosistem dostu bir gelecek için dönüşümün hızlandırılması gerekiyor!
EKOIQ
