UN Global Compact Türkiye
Okyanuslar yalnızca doğanın değil, küresel ekonominin de kalbinde yer alıyor. Ancak bu hayati ekosistem; iklim krizi, kirlilik ve biyolojik çeşitlilik kaybı gibi tehditler karşısında kırılma noktasında. III. Birleşmiş Milletler (BM) Okyanus Konferansı, dünya liderlerini ve iş dünyasını bir araya getirerek sürdürülebilir bir mavi ekonomi için ortak vizyonu yeniden tanımladı.
Hatice ÇETİNLERDEN, UN Global Compact Türkiye Kurumsal İletişim Müdürü
Okyanuslar yalnızca doğayı değil, küresel ekonomiyi de ayakta tutuyor. Eğer okyanus ekonomisi bir ülke olsaydı, dünyanın en büyük beşinci ekonomisi olurdu. Küresel ticaretin yaklaşık %90’ı deniz yollarına dayandığı için dünya ekonomisi büyük ölçüde okyanuslara bağımlı durumda. Okyanus ekonomisi; altyapı, enerji, iklim direnci, gıda güvenliği ve turizm alanlarındaki dönüşümlerin merkezinde yer alıyor. Ancak bu hayati ekosistem geri dönülmesi zor bir noktaya doğru ilerliyor. İklim değişikliği, kirlilik ve biyolojik çeşitlilik kaybı gibi birbiriyle bağlantılı çevresel sorunlar nedeniyle okyanusların sağlığı tehdit altında. Engellere rağmen bu sorunları ele almak için okyanus yönetişimine yönelik ortak çabalar sürüyor.
Tüm dünya okyanuslar için 9-13 Haziran 2025 tarihleri arasında Fransa’nın Nice kentinde Kosta Rika ve Fransa’nın ev sahipliğinde III. BM Okyanus Konferansı’nda (UNOC3) bir araya geldi. Devletler, özel sektör ve sivil toplum; güçlü, sürdürülebilir ve sağlıklı bir okyanus için ortak bir vizyon etrafında birleşti. Bu delegelerin bir araya gelmesi okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını koruma ve sürdürülebilir şekilde kullanma yolunda cesur adımlar atılması açısından önemliydi. Nitekim bu buluşma Lizbon (2022) ve New York’ta (2017) düzenlenen önceki BM Okyanus Konferansları’nın temelinde mevcut ve gelecekteki karar alma süreçlerine katkı sağladı.
Konferansın odağında 2023’te imzalanan ve okyanusların %30’unu koruma altına almayı hedefleyen Yüksek Denizler Antlaşması yer aldı. Antlaşmanın yürürlüğe girmesi için 60 ülkenin onayı gerekirken ve konferans öncesinde yalnızca 27 ülke antlaşmayı onaylamışken (Türkiye antlaşmayı imzalamış ancak henüz onaylamamıştır.) konferans sonunda bu sayı 50’ye ulaştı. Yıl sonuna kadar daha fazla ülkenin onay vermesi bekleniyor. Konferans kapsamında Nice Okyanus Eylem Planı’nın kabul edilmesiyle çok taraflı işbirliğine duyulan inanç tazelendi.
Nice Okyanus Eylem Planı Neler İçeriyor?
Konferansın “Nice Okyanus Eylem Planı” olarak da bilinen “Okyanusumuz, Geleceğimiz: Acil Eylem için Birlikte” başlıklı sonuç bildirgesinde (A/CONF.230/2025/L.1) okyanusların ve ekosistemlerinin iklim düzenleyicisi olarak işlev görme ve uyuma destek olma yeteneklerinin “zayıfladığı”na dair derin endişe dile getirildi. Okyanus, iklim ve biyolojik çeşitlilik arasındaki karşılıklı bağlantıların önemini vurgulayan bildiride, iklim değişikliği ve okyanus asitlenmesinin etkilerini en aza indirmek için küresel eylemlerin güçlendirilmesi çağrısında bulunuldu. Bildiride, çeşitli BM anlaşmaları ve çerçevelerinin uygulanmasının, iklim değişikliğinin risklerini ve etkilerini önemli ölçüde azaltacağı ve okyanusların sağlığı, sürdürülebilir kullanımı ve direncinin sağlanmasına yardımcı olacağı vurgulandı.
SKA 14: Sudaki Yaşam En Az Finansman Sağlanan Amaçlardan
İklim değişikliğinin “kaçınılmaz etkilerine” uyum sağlama ihtiyacını vurgulayan bildiri, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi ve Protokolleri ile Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçeve Programı’nın tam ve etkili bir şekilde uygulanmasının önemini teyit etti. Ayrıca derin deniz ekosistemleri hakkında bilimsel bilginin artırılması gerektiğini yineledi. Bunun yanında SKA 14: Sudaki Yaşam’ın en az finansman sağlanan amaçlardan biri olduğunu vurgularken küresel okyanus eylemlerinin hızlanması için erişilebilir finansmana ihtiyaç olduğunun ve devletler arası anlaşmalar kapsamındaki mevcut taahhütlerin yerine getirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kapanış konuşmasında, Konferans Başkanlarının Özel Danışmanı Elinor Hammarskjöld gerçek ve kalıcı bir değişim için kapsayıcı okyanus yönetişiminin önemine dikkat çekerken BM Genel Sekreteri’nin Okyanus Özel Temsilcisi Peter Thomson, “Okyanusların tehlikede olduğuna dair işaretler her yerde, inkarcılarla tartışma zamanı sona erdi” dedi.
Tüm Bunlar İş Dünyası için Ne Anlama Geliyor?
İş dünyası profesyonelleri, politika yapıcılar ve diğer önemli paydaşlar için bu konferans daha kritik bir zamanda gerçekleşemezdi. Okyanuslar acil bir dönüm noktasında ve harekete geçme zamanı geldi. Konferans sonuçlarında da belirtildiği gibi, bir mesaj yüksek sesle ve net bir şekilde yankılanmaya devam ediyor: Özel sektörün katılımı, sağlıklı ve üretken okyanuslara geçişte hayati öneme sahip. Nice’te başlayan ivme, şimdi COP30, G20 ve 2030 Gündemi’ne uzanan yolculukta yeni adımlar için yön gösteriyor.
Okyanus Yatırım Protokolü ve Okyanus Merkezleri ile UN Global Compact UNOC3’te
Daha iyi bir dünya için 25 yıldır iş dünyasını birleştiren UN Global Compact, sürdürülebilir okyanus ekonomisine geçişi hızlandırmak amacıyla, yatırımcılar için yol gösterici araçlar ve çok paydaşlı işbirliği platformlarıyla UNOC3’te güçlü bir etki yarattı.
Konferansta UN Global Compact, BM Çevre Programı Finans Girişimi (UNEP FI) ile birlikte yatırımcılar için 2050’ye kadar 5,5 trilyon dolarlık fırsatı ortaya koyan bir rehber niteliğindeki Okyanus Yatırım Protokolü’nün lansmanını yaptı. Protokol, finansal kuruluşlar, sigorta şirketleri, özel sektör, kamu otoriteleri ve kalkınma finansmanı kuruluşlarının bu dönüşümde üstleneceği sorumlulukları belirliyor ve ortak bir yol haritası sunuyor. Protokol paydaşları şeffaf, bilime dayalı hedef belirleme ve doğa pozitif uygulamalar geliştirmeye davet ediyor ve yerel topluluklarla da işbirliği yapmanın gerekliliğinin altını çiziyor. Protokolün odaklandığı sektörler ise deniz taşımacılığı, liman altyapısı, deniz üstü yenilenebilir enerji, sürdürülebilir balıkçılık atık yönetimi ve kıyı turizmi olarak sıralanıyor.
UN Global Compact, UNOC3’te ayrıca Lloyd’s Register Foundation ile birlikte okyanus güvenliği ve sürdürülebilirliği ölçeklendirmek için çok paydaşlı işbirliği merkezleri olacak yedi yeni Okyanus Merkezi kurulacağını duyurdu. Brezilya, Gana, Kenya, Hindistan, Bangladeş, Endonezya ve Filipinler’de operasyonlarını sürdürecek olan merkezler, gemicilik ve limanlar, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği, deniz üstü yenilenebilir enerji ve finansman ve yatırım çalışma alanlarına odaklanacak. Merkezler, Küresel Güney’i çalışma alanında önceliklendirecek ve sürdürülebilir okyanus ekonomilerine geçişi destekleyecek çalışmalar yürütecek. Bu çalışmalar okyanus bağlantılı endüstrilerde mavi büyümeyi teşvik ederken yeni standartların belirlenmesine katkı sunacak ve iyi uygulama örneklerini zenginleştirecek.
UN Global Compact bu girişimlerle iş dünyası, kamu ve sivil toplumu bir araya getirerek okyanusların Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na ulaşmada bir katalizör olma potansiyelini açığa çıkarmayı hedefliyor.
Akdeniz’i Korumak: Eylemin Kalbinde Ortaklıklar
UNOC3 kapsamında 12 Haziran’da UN Global Compact Fransa ve Nice Côte d’Azur Belediyeler Birliği’nin ev sahipliğinde, UN Global Compact Türkiye ve Portekiz ülke ağlarının işbirliğiyle “Okyanusların Korunması için Ortaklıklar: Akdeniz’in Korunması için Tüm Aktörlerin Harekete Geçirilmesi” oturumu gerçekleştirildi. Yerel yönetimler, şirketler, araştırmacılar ve UN Global Compact ağlarından temsilcileri bir araya getiren panelde, Akdeniz kıyılarında faaliyet gösteren şirketlerin yürüttüğü projeler ve kamu-özel sektör diyaloğuna zemin hazırlayan çerçeveler tanıtıldı. Oturumda “keynote konuşmacı” olarak yer alan Anadolu Efes Grup Kurumsal İletişim, İlişkiler ve Sürdürülebilirlik Direktörü Selda Susal, zengin bir sualtı yaşamına ve biyoçeşitliliğine sahip olan Marmara Denizi’nde mercan türlerinin korunmasına katkı sağlamak için Deniz Yaşamını Koruma Derneği işbirliğiyle hayata geçirdikleri “Denize +1 Nefes” projesini paylaştı. Atık yönetiminden deniz üstü rüzgar enerjisine, dekontaminasyondan biyolojik çeşitliliğe ve iklim değişikliğine uyuma kadar birçok alanda konuşan katılımcılar, ortak bir mesajda birleşti: En yenilikçi çözümler, stratejik ve disiplinler arası ortaklıklardan doğar.
EKOIQ
