EKOIQ
Cinsiyet eşitsizliği istihdam, iş gücüne katılım ve ücretler de dahil olmak üzere birçok alanda görülürken bu uçurumun temel nedenlerinden birini “ücretsiz çalışma” oluşturuyor. 23 Avrupa ülkesinde kadınlar erkeklerden ortalama %86 daha fazla ücretsiz iş yapıyor. Bununla birlikte kadınlar ve erkekler arasındaki ücretsiz çalışma farkı da İsveç’te %29’dan Türkiye’de %349’a kadar değişiklik gösteriyor.
Ekonomide toplumsal cinsiyet eşitsizliğine Avrupa’nın her yerinde rastlamak mümkün. Cinsiyet eşitsizliği istihdam, iş gücüne katılım ve ücretler de dahil olmak üzere birçok alanda görülüyor. Bu uçurumun temel nedenlerinden biri ücretsiz çalışma. OECD ülkelerinde kadınlar her gün erkeklerin neredeyse iki katı kadar ücretsiz iş yapıyor.
Euronews’in haberine göre, 23 Avrupa ülkesinde kadınlar erkeklerden ortalama %86 daha fazla, yani iki katından biraz daha az ücretsiz iş yapıyor. Daha somut bir ifadeyle, kadınlar ücretsiz işlere günde 262 dakika harcarken erkekler 141 dakika harcıyor. Bu da her gün 121 dakika yani 2 saatlik bir farka tekabül ediyor. Kadınlar ve erkekler arasındaki ücretsiz çalışma farkları Avrupa ülkeleri arasında büyük farklılıklar gösteriyor.
Ücretsiz Çalışma Farkı İsveç’te %29’dan, Türkiye’de %349’a Kadar Değişiyor
23 Avrupa ülkesi arasında, kadınlar ve erkekler arasındaki ücretsiz çalışma farkı İsveç’te %29’dan, Türkiye’de %349’a kadar değişiyor. İsveç’te kadınlar günde 220 dakikalarını ücretsiz işlere harcarken, bu süre erkeklerde 171 dakika- aradaki fark 49 dakika. İsveçli kadınlar ayrıca listedeki tüm ülkeler arasında en düşük ücretsiz çalışma süresine sahip.
Diğer üç İskandinav ülkesi en düşük ücretsiz çalışma oranıyla İsveç’i takip ediyor: Danimarka (%31), Norveç (%35) ve Finlandiya (%50).
Kadınların erkeklerden 3,5 kat (%349) daha fazla ücretsiz iş yaptığı Türkiye’den sonra en yüksek farklar Güney Avrupa’da görülüyor: Portekiz (%242), Yunanistan (%173) ve İtalya (%134). İspanya da %98’lik bir farkla yedinci sırada yer alıyor, yani kadınlar erkeklerin neredeyse iki katı kadar ücretsiz iş yapıyor.
OECD’nin Değişen Dünyada Toplumsal Cinsiyet Eşitliği raporuna göre, “ücretsiz çalışma bazı kadınlar için ücretli çalışmanın önünde bir engel teşkil ediyor ve onları iş gücü piyasasının dışında tutuyor.”
OECD’ye göre, Türkiye’nin 2024 yılında %37 ile Avrupa Birliği (AB) ortalaması olan %53’e kıyasla en düşük iş gücüne katılım oranına sahip olması tesadüf değil. Türkiye’yi %42 ile İtalya takip ederken, Yunanistan %45 ile dördüncü sırada yer alıyor. Bu ülkeler aynı zamanda ücretsiz işlerde cinsiyetler arası farkın en yüksek olduğu ülkeler.
Bakım Sorumlulukları ve Sosyal Normlar Rol Oynuyor
Cenevre’deki ILO’nun (Uluslararası Çalışma Örgütü) İstihdam, İşgücü Piyasaları ve Gençlik Birimi Başkanı Dorothea Schmidt-Klau, Euronews Business’a Türkiye ve İtalya’nın neden “çalışmaya hazır ancak iş aramayan kişiler” oranında Avrupa’da en üst sıralarda yer aldığını açıkladı ve “Bakım sorumlulukları ve sosyal normlar, özellikle Türkiye’de rol oynayan diğer iki faktör” dedi.
“Uygun fiyatlı çocuk bakımı ve yaşlı bakımı hizmetlerine sınırlı erişim ve kadınların rollerine ilişkin toplumsal tutumlar, kadınların aktif iş arama faaliyetlerine katılma becerilerini azaltıyor” diyen Schmidt-Klau, sonuç olarak, buradaki kadın katılım oranlarının OECD ülkeleri arasındaki en düşük oranlardan biri olduğunu söyledi.
Avrupa’nın en büyük beş ekonomisi arasında İtalya ve İspanya en kötü performansa sahipken, Almanya %61 ile en küçük farkı gösterirken, onu %66 ile Fransa ve %78 ile İngiltere takip ediyor.
Üç Ülkede Kadınlar 5 Saatten Fazla Ücretsiz Çalışıyor
Portekiz (328 dakika), İtalya (306 dakika) ve Türkiye’de (305) kadınlar beş saatten fazla ücretsiz iş yapıyor. Bu süre, en düşük ücretsiz çalışma süresine sahip olan İsveç’te bile 3,5 saatten fazla. Fransa, kadınların 224 dakika ücretsiz iş yaptığı ikinci sırada yer alıyor.
En büyük cinsiyet farklarının görüldüğü üç ülkede erkekler karşılıksız işe en az zaman ayırıyor. Türkiye bu konuda istisna teşkil ediyor, erkekler günde yalnızca 68 dakika karşılıksız iş yapıyor. Onu Yunanistan 95 dakika ve Portekiz 96 dakika ile takip ediyor.
Ücretsiz İşlerin Çoğu Rutin Ev İşleri
Her ülkede hem kadınlar hem de erkekler için rutin ev işleri en büyük payı oluşturuyor. Birçok ülkede, günlük ücretsiz zamanın %70’inden fazlasını oluşturuyor. OECD’ye göre, bu kategoriyi hane halkı üyelerinin bakımı ve alışveriş takip ediyor ve ilk üç kategori birlikte tüm ücretsiz işlerin yaklaşık %90’ını temsil ediyor.
Örneğin Portekiz’de kadınlar günlük 328 ücretsiz dakikanın 253’ünü ev işlerine harcıyor ki bu da %77’ye tekabül ediyor. Fransa’da bu oran %70’e, Danimarka’da ise %60’a düşüyor.
Normlar ve Toplumsal Yargılar Eşitsizlikleri Artırıyor
OECD, “normların ve kalıplaşmış yargıların” eşitsizlikleri artırmadaki rolüne dikkat çekerek bunların küçük yaşlardan itibaren öğrenildiğini belirtiyor. Rapor, ülkeleri ve Avrupa Komisyonu’nu ücretsiz işlerde toplumsal cinsiyet uçurumunu daraltmak için daha güçlü adımlar atmaya çağırıyor.
Toplumsal cinsiyet uçurumunu sürdüren faktörlere yönelik temel tavsiyeler ise şöyle:
- Toplumsal cinsiyet kalıpları ve normlarına meydan okumak da dahil olmak üzere (farkındalık kampanyaları, eğitim materyalleri vb. yoluyla) bakım ve hane sorumluluklarının kadınlar ve erkekler arasında eşit paylaşımının teşvik edilmesi.
- Hem annelere hem de babalara bireysel ücretli izin hakkı sağlanması.
- Dijital altyapı ve eğitime yatırım yaparak hibrit ve uzaktan çalışmaya eşit erişimi genişletmek.
- Uygun fiyatlı, erişilebilir ve yüksek kaliteli erken çocukluk eğitimi ve bakımının yanı sıra okul saatleri dışında bakım hizmetlerine yatırım yapılması.
- Kadınların baskın olduğu bakım mesleklerinde ücret, iş kalitesi ve resmiyetin iyileştirilmesi ve aynı zamanda erkeklerin bakımla ilgili mesleklere girmelerinin teşvik edilmesi.
